Awaria silnika, automatycznej skrzyni biegów, przekładni, układu smarowania, turbosprężarki albo innego elementu zespołu napędowego zwykle wymaga przeprowadzenia diagnostyki warsztatowej. Należy jednak odróżnić diagnostykę techniczną, której celem jest rozpoznanie objawów i orientacyjne określenie zakresu usterki, od zaawansowanej rozbiórki, która trwale zmienia stan badanego zespołu.

Awaria silnika lub skrzyni biegów – nie rozpoczynaj od pełnej rozbiórki

W praktyce rzeczoznawca samochodowy bywa wzywany dopiero wtedy, gdy silnik lub skrzynia biegów są już całkowicie rozebrane, części zostały umyte i ułożone na stole, olej usunięto, filtr wyrzucono, a pamięć usterek skasowano. Klient jest wówczas zaskoczony, że mimo widocznych uszkodzeń nie można już jednoznacznie ustalić:

• jak zespół pracował przed demontażem,
• gdzie znajdowało się pierwotne źródło wycieku,
• jakie były ciśnienia, temperatury, luzy i wartości adaptacyjne,
• które uszkodzenie powstało jako pierwsze,
• czy pozostałe zniszczenia były przyczyną, czy skutkiem awarii,
• jaki był stan elementów bezpośrednio otaczających uszkodzoną część.

Dlatego opinia techniczna dotycząca uszkodzenia silnika lub skrzyni biegów powinna rozpocząć się możliwie wcześnie – najlepiej przed rozbiórką, a co najmniej przed wykonaniem czynności, które nieodwracalnie zmieniają materiał badawczy.

Dlaczego stan przed rozbiórką ma tak duże znaczenie

Analiza awarii nie polega wyłącznie na wskazaniu pękniętego, zatartego albo zużytego elementu. Celem ekspertyzy technicznej jest zwykle ustalenie mechanizmu i przyczyny uszkodzenia, a więc odpowiedź na pytania:

• co zostało uszkodzone,
• w jakiej kolejności powstawały uszkodzenia,
• co było przyczyną pierwotną,
• które uszkodzenia miały charakter wtórny,
• czy przyczyną była wada materiałowa, zużycie, niewłaściwa eksploatacja, brak smarowania, przegrzanie, zanieczyszczenie albo błąd naprawczy,
• czy istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy wcześniejszą naprawą lub obsługą a późniejszą awarią.

Dobre standardy prowadzenia analizy uszkodzeń wymagają, aby postępowanie badawcze było zaplanowane, systematyczne i właściwie udokumentowane. Obejmuje to ustalenie kolejności oględzin, pomiarów, pobierania próbek i demontażu w taki sposób, aby każda kolejna czynność nie pozbawiała możliwości oceny cech występujących na wcześniejszym etapie.

Istotne jest również możliwie szybkie zabezpieczenie informacji, części, płynów eksploatacyjnych i innych śladów związanych z awarią, ponieważ ich stan może zmieniać się wraz z upływem czasu, transportem, przechowywaniem lub dalszymi czynnościami serwisowymi. Każdy zabezpieczony element powinien zostać jednoznacznie oznaczony, opisany i powiązany z konkretnym pojazdem, zespołem oraz etapem prowadzonych badań.

Diagnostyka techniczna a rozbiórka silnika lub skrzyni biegów

Zrozumiałe jest, że serwis musi przeprowadzić wstępną diagnostykę, aby ustalić, czy problem dotyczy silnika, układu paliwowego, chłodzenia, osprzętu, sterowania elektronicznego, sprzęgła, konwertera albo skrzyni biegów. Nie każda czynność warsztatowa stanowi zagrożenie dla późniejszej ekspertyzy.

Czynności, które można zwykle wykonać przed oględzinami rzeczoznawcy

W zależności od rodzaju awarii dopuszczalne mogą być między innymi:

• oględziny zewnętrzne pojazdu i zespołu napędowego,
• wykonanie dokumentacji zdjęciowej i filmowej,
• odczyt pamięci usterek bez ich kasowania,
• zapis danych bieżących, danych środowiskowych i wartości adaptacyjnych,
• sprawdzenie poziomu płynów,
• pomiar napięcia instalacji elektrycznej,
• badanie endoskopowe,
• kontrola szczelności zewnętrznej,
• pomiary ciśnień, jeżeli ich wykonanie nie grozi pogłębieniem awarii,
• ręczna próba obrotu wałem,
• pobranie próbki oleju w udokumentowany sposób,
• demontaż osłon, który nie narusza położenia elementów badanego zespołu.

Systemy OBD i diagnostyka producenta mogą zawierać kody usterek, dane bieżące oraz dane zapisane w chwili wykrycia określonych nieprawidłowości. Dlatego odczyt danych elektronicznych powinien być wykonany przed ich skasowaniem, programowaniem sterowników lub odłączeniem podzespołów, o ile jest to technicznie możliwe.

Czynności wykraczające poza podstawową diagnostykę

Za działania, które mogą istotnie ograniczyć możliwość późniejszej oceny, należy uznać między innymi:

• zdjęcie głowicy silnika,
• demontaż miski olejowej bez wcześniejszego udokumentowania jej zawartości,
• wyjęcie tłoków, wału korbowego, panewek lub pierścieni,
• rozebranie koszy sprzęgłowych i zespołów hydraulicznych skrzyni biegów,
• demontaż kół zębatych, łożysk, synchronizatorów lub mechanizmu różnicowego,
• poluzowanie połączeń, których stan montażowy może mieć znaczenie,
• umycie części i powierzchni przełomów,
• usunięcie osadów, nagaru, opiłków albo pozostałości uszczelnień,
• spuszczenie i zutylizowanie oleju,
• wyrzucenie filtra oleju,
• wymieszanie części pochodzących z różnych cylindrów lub sekcji przekładni,
• kasowanie kodów usterek i adaptacji,
• wymianę sterownika albo aktualizację jego oprogramowania,
• szlifowanie, planowanie, honowanie lub regenerację elementów,
• dalsze uruchamianie uszkodzonego zespołu bez oceny ryzyka.

Takie czynności mogą być uzasadnione technologicznie z punktu widzenia naprawy, lecz jednocześnie prowadzą do zmiany albo utraty cech potrzebnych do ustalenia przyczyny awarii.

Jakie informacje można bezpowrotnie utracić

Nieodwracalne czynności serwisowe, takie jak pełna rozbiórka zespołu, spuszczenie płynów eksploatacyjnych, mycie części, kasowanie błędów lub rozpoczęcie regeneracji, mogą trwale usunąć ślady istotne dla ustalenia przyczyny awarii. W rezultacie rzeczoznawca może nadal opisać zakres widocznych uszkodzeń, lecz nie zawsze będzie już możliwe odtworzenie stanu sprzed demontażu, kolejności powstawania uszkodzeń ani związku przyczynowego pomiędzy awarią a wcześniejszą naprawą lub eksploatacją.

Objawy pracy silnika i skrzyni biegów

Przed rozbiórką możliwa jest ocena, czy silnik można uruchomić, czy obraca się swobodnie, czy występują określone odgłosy, drgania, nierównomierność pracy, dymienie, brak ciśnienia oleju albo wzrost temperatury.

W przypadku automatycznej skrzyni biegów można – jeżeli stan techniczny i bezpieczeństwo na to pozwalają – ustalić, czy występuje:

• opóźnione załączanie przełożeń,
• szarpanie,
• poślizg elementów ciernych,
• brak określonego biegu,
• nieprawidłowe ciśnienie sterujące,
• zależność objawu od temperatury oleju,
• nieprawidłowa praca konwertera,
• hałas występujący tylko pod określonym obciążeniem.

Po rozebraniu zespołu tych objawów nie można już odtworzyć w sposób bezpośredni.

Pierwotne położenie elementów

Rozbiórka narusza wzajemne położenie części. Może zatem uniemożliwić ocenę:

• ustawienia rozrządu,
• luzów osiowych i promieniowych,
• położenia panewek,
• śladów zazębienia,
• napięcia łańcuchów,
• osadzenia łożysk,
• położenia uszczelek,
• sposobu nałożenia środka uszczelniającego,
• rozmieszczenia produktów zużycia,
• lokalizacji ciała obcego lub zanieczyszczenia,
• pierwotnego przebiegu wycieku.

Po odkręceniu połączenia nie można również automatycznie utożsamiać później zmierzonego momentu odkręcania z momentem zastosowanym podczas montażu.

Stan oleju i produktów zużycia

Olej silnikowy lub przekładniowy może zawierać informacje dotyczące obecności:

• metali zużyciowych,
• materiału ciernego,
• paliwa,
• płynu chłodzącego,
• wody,
• produktów utlenienia,
• sadzy,
• zanieczyszczeń zewnętrznych,
• cząstek pochodzących z określonych elementów.

W ramach czynności rzeczoznawczych często dokonujemy również zabezpieczenia oleju silnikowego, oleju przekładniowego, płynu chłodzącego lub innych płynów eksploatacyjnych, które mogą zawierać istotne informacje o przebiegu i przyczynie awarii. Próbki są pobierane w sposób kontrolowany, odpowiednio oznaczane i dokumentowane, a następnie – zależnie od potrzeb sprawy – przekazywane do specjalistycznego laboratorium w celu określenia między innymi ich właściwości, stopnia degradacji, obecności zanieczyszczeń, paliwa, płynu chłodzącego, wody lub produktów zużycia współpracujących elementów. Prawidłowe zabezpieczenie próbki ogranicza ryzyko jej zanieczyszczenia, pomylenia lub utraty wartości badawczej.

Jeżeli olej zostanie spuszczony do wspólnego pojemnika, wymieszany z innymi płynami albo zutylizowany, późniejsze badanie może stać się niemożliwe. Podobnie jest z filtrem oleju i osadem znajdującym się w misce olejowej lub na korku magnetycznym.

Powierzchnie przełomów i ślady współpracy

Powierzchnia pęknięcia może zawierać informacje pozwalające odróżnić uszkodzenie zmęczeniowe od przeciążeniowego. Ślady tarcia i zatarcia mogą wskazywać kierunek ruchu, brak smarowania, przegrzanie, niewspółosiowość albo obecność ciała obcego.

Mycie części, szczotkowanie, piaskowanie, szlifowanie lub przykładanie do siebie powierzchni przełomów może usunąć albo zmienić te cechy. Rzeczoznawca wezwany po takich czynnościach może nadal opisać zakres uszkodzeń, lecz nie zawsze będzie w stanie wiarygodnie ustalić ich mechanizm.

Uszkodzenie elementu a przyczyna awarii to nie zawsze to samo

W silniku lub skrzyni biegów element najbardziej zniszczony nie musi być elementem, który zapoczątkował awarię.

Przykładowo uszkodzona panewka może być skutkiem:

• spadku ciśnienia oleju,
• zanieczyszczenia układu smarowania,
• rozcieńczenia oleju paliwem,
• niedrożności kanału olejowego,
• błędu montażowego,
• niewłaściwego luzu,
• przegrzania,
• wcześniejszego uszkodzenia innego łożyska.

Zniszczone sprzęgło automatycznej skrzyni biegów może być skutkiem niewłaściwego ciśnienia hydraulicznego, niesprawności sterownika hydraulicznego, zanieczyszczenia oleju, nieprawidłowych adaptacji, niesprawności chłodzenia albo uszkodzenia konwertera.

Jeżeli serwis ograniczy dokumentację wyłącznie do elementu, który uległ największemu zniszczeniu, bez zabezpieczenia elementów sąsiednich i całego układu, można utracić możliwość ustalenia właściwego związku przyczynowo-skutkowego.

Rzeczoznawca przed rozbiórką – usługa godzinowa UNIVERSUM BV6

Nie każda sprawa wymaga natychmiastowego zlecenia pełnej opinii technicznej lub rozbudowanej ekspertyzy samochodowej. Na początku klient może nie wiedzieć:

• czy istnieją podstawy do reklamacji naprawy,
• czy awaria może być objęta rękojmią lub gwarancją,
• czy przyczyna leży po stronie serwisu, użytkownika albo konstrukcji pojazdu,
• czy koszt dalszych badań będzie uzasadniony,
• czy sprawa będzie kierowana do ubezpieczyciela lub sądu.

W takiej sytuacji można skorzystać z godzinowej usługi rzeczoznawcy UNIVERSUM BV6, której celem jest wstępne zabezpieczenie materiału badawczego do czasu podjęcia decyzji o sporządzeniu pełnej opinii lub ekspertyzy technicznej.

Zakres takiej usługi może obejmować:

• oględziny pojazdu w serwisie,
• ocenę stopnia zaawansowania diagnostyki,
• wskazanie czynności, które można dalej wykonywać,
• określenie czynności, które należy czasowo wstrzymać,
• wykonanie dokumentacji fotograficznej,
• utrwalenie oznaczeń części i podzespołów,
• zabezpieczenie podstawowych danych diagnostycznych,
• wskazanie potrzeby pobrania oleju lub zachowania filtra,
• ustalenie sposobu prowadzenia kontrolowanej rozbiórki,
• określenie elementów, które należy zachować do dalszych badań,
• sporządzenie wstępnej notatki z wykonanych czynności.

Nasz cennik przewiduje rozliczenie czynności rzeczoznawcy w formule konsultacyjnej – godzinowej. Pozwala to wielokrotnie na optymalizacje kosztów realizacji dla Klienta. Pełna opinia dotycząca uszkodzenia silnika, skrzyni biegów lub innego układu jest odrębną usługą, której zakres i koszt zależą od przedmiotu badania.

Takie rozwiązanie pozwala ograniczyć początkowe koszty, a jednocześnie uniknąć sytuacji, w której decyzja o zleceniu ekspertyzy zostanie podjęta dopiero po utracie istotnych śladów technicznych.

Jak powinien wyglądać prawidłowy przebieg postępowania

W przypadku awarii silnika, skrzyni biegów lub innego kosztownego podzespołu zalecana kolejność czynności jest następująca:

1. Wstrzymanie dalszego użytkowania pojazdu, jeżeli mogłoby ono pogłębić uszkodzenie.
2. Wykonanie podstawowej diagnostyki, bez kasowania błędów i bez nieodwracalnej ingerencji w zespół.
3. Udokumentowanie objawów, w tym odgłosów, wycieków, komunikatów, temperatur i okoliczności wystąpienia awarii.
4. Kontakt z rzeczoznawcą samochodowym przed rozbiórką.
5. Oględziny pojazdu i zespołu w stanie możliwie zbliżonym do stanu po awarii.
6. Ustalenie planu dalszej diagnostyki i demontażu.
7. Kontrolowana, etapowa rozbiórka, z dokumentowaniem kolejnych ujawnianych elementów.
8. Znakowanie i zabezpieczanie części, tak aby było wiadomo, z którego cylindra, wałka, kosza lub obszaru pochodzą.
9. Zachowanie oleju, filtrów, opiłków i uszkodzonych fragmentów.
10. Podjęcie decyzji o zakresie opinii, ekspertyzy lub dodatkowych badań laboratoryjnych.

Rzeczoznawca a zabezpieczenie dowodu

Oględziny rzeczoznawcy wykonywane w formule pozasądowej i zabezpieczenie materiału technicznego nie są tym samym co formalne zabezpieczenie dowodu przez sąd w myśl art. 310 K.P.C. Służą przede wszystkim udokumentowaniu stanu technicznego pojazdu, utrwaleniu ujawnionych objawów oraz zabezpieczeniu części, płynów eksploatacyjnych, danych elektronicznych i innych materiałów potrzebnych do dalszej analizy, jeszcze zanim zostaną zmienione przez naprawę. Czynności te mogą mieć istotne znaczenie dla późniejszej reklamacji, postępowania ubezpieczeniowego lub sporu sądowego.

Należy pamiętać, że kodeks postępowania cywilnego przewiduje w art. 310 możliwość zabezpieczenia dowodu, gdy zachodzi obawa, że jego późniejsze przeprowadzenie stanie się niewykonalne lub zbyt utrudnione albo gdy zachodzi potrzeba stwierdzenia istniejącego stanu rzeczy. Takie zabezpieczenie wykonuje się na odpowiedni wniosek złożony do Sądu. W sprawach wymagających wiadomości specjalnych sąd może natomiast powołać biegłego na podstawie art. 278 § 1 k.p.c.

Nawet później powołany biegły sądowy może jednak oceniać tylko taki materiał, który został zachowany. Nie będzie w stanie bezpośrednio odtworzyć stanu oleju, objawów pracy silnika, położenia części ani śladów usuniętych podczas wcześniejszej naprawy. Piszemy to na kanwie doświadczeń w sprawach, gdzie trafiają do nas sprawy kierowane bezpośrednio z Sądów.

Co zrobić, gdy silnik lub skrzynia są już rozebrane

Całkowita rozbiórka nie zawsze wyklucza sporządzenie opinii. Nadal można ocenić między innymi:

• charakter widocznych uszkodzeń,
• ślady przegrzania i zatarcia,
• stan powierzchni współpracujących,
• zużycie części,
• jakość wcześniejszego montażu,
• zgodność oznaczeń i zastosowanych elementów,
• prawdopodobny mechanizm uszkodzenia,
• dokumentację przygotowaną przez serwis.

Zakres możliwych wniosków będzie jednak zależał od tego, czy:

• zachowano wszystkie części,
• części zostały właściwie oznaczone,
• wykonano zdjęcia przed i podczas rozbiórki,
• nie umyto powierzchni istotnych dla analizy,
• zachowano olej i filtry,
• nie rozpoczęto regeneracji,
• dostępny jest odczyt diagnostyczny sprzed naprawy.

W takich przypadkach staramy się wskazać, które fakty można potwierdzić, które są prawdopodobne, a których nie da się już zweryfikować.

Kiedy warto skontaktować się z UNIVERSUM BV6

Wczesna konsultacja jest szczególnie wskazana, gdy wystąpiło:

• zatarcie lub przegrzanie silnika,
• uszkodzenie silnika po naprawie lub wymianie rozrządu,
• awaria silnika po regeneracji,
• utrata ciśnienia oleju,
• pęknięcie wału, korbowodu, tłoka lub głowicy,
• uszkodzenie turbosprężarki,
• awaria automatycznej skrzyni biegów,
• uszkodzenie skrzyni po wymianie oleju lub naprawie,
• nieprawidłowa regeneracja przekładni,
• spór z warsztatem samochodowym,
• podejrzenie wady ukrytej pojazdu,
• reklamacja samochodu po zakupie,
• spór gwarancyjny albo ubezpieczeniowy,
• potrzeba ustalenia przyczyny i zakresu uszkodzeń.

UNIVERSUM BV6 wykonuje opinie techniczne dotyczące uszkodzeń silników, skrzyń biegów i pozostałych układów pojazdów, a także analizy związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy awarią, eksploatacją i wykonanymi czynnościami serwisowymi. Zakres usług BV6 obejmuje ustalanie przyczyn awarii oraz weryfikację prawidłowości wykonanych napraw.

Najważniejsza zasada

Najpierw należy zabezpieczyć stan pojazdu i materiał badawczy, a dopiero później podejmować decyzję o pełnej rozbiórce i naprawie.

Klient nie musi od razu zamawiać rozbudowanej opinii technicznej. W wielu przypadkach racjonalnym rozwiązaniem jest obecność rzeczoznawcy w serwisie rozliczana w formie godzinowych konsultacji, udokumentowanie aktualnego stanu i wskazanie dalszego sposobu postępowania.

Koszt wczesnych oględzin jest zwykle niewielki w porównaniu z wartością silnika, skrzyni biegów albo potencjalnego roszczenia. Jednocześnie pozwala uniknąć sytuacji, w której po zakończeniu rozbiórki wiadomo już, co jest zniszczone, ale nie można wiarygodnie ustalić, dlaczego do uszkodzenia doszło.